Ebeveynleri boşanmış yetişkinlerde depresyon daha yaygın görünüyor; ancak ebeveynlerden birinin ruhsal hastalığı hesaba katıldığında bu ilişkinin büyük kısmı (%68) zayıflıyor.
Kısaca
- ABD'de 128.264 yetişkinin verisi incelendi.
- Ebeveynleri boşanmış olanlarda yaşam boyu depresyon tanısı %19,2; ebeveynleri evli kalmış olanlarda %14,1.
- Ebeveynleri hiç evlenmemiş olanlarda da oranlar yüksek: depresyon tanısı %18,7, sık ruhsal sıkıntı %16,3.
- Ebeveyn ruhsal hastalığı hesaba katıldığında boşanma–depresyon ilişkisi %68 zayıflıyor.
- Çalışma büyük ama kesitsel: ilişki gösteriyor, neden-sonuç kuramıyor.
Araştırmacılar ne yaptı?
Kanada ve ABD'den araştırmacılar (Schilke, Baiden ve Fuller-Thomson), ABD'nin ulusal sağlık anketi Behavioral Risk Factor Surveillance System'in (BRFSS) 2021–2024 verilerini birleştirdi. Analize, çocuklukta fiziksel veya cinsel istismar yaşamamış 128.264 yetişkin girdi (%52,4'ü kadın).
Katılımcılar, çocukluklarında ebeveynlerinin medeni durumuna göre üç gruba ayrıldı:
| Grup | Tanım |
|---|---|
| Evli kalan | Ebeveynler çocukluk boyunca evli kaldı (referans grup) |
| Boşanan | Ebeveynler çocuklukta boşandı |
| Hiç evlenmemiş | Ebeveynler hiç evlenmedi |
İki sonuç ölçüldü: son bir ayda sık ruhsal sıkıntı yaşamak ve yaşam boyu depresyon tanısı almış olmak. Araştırmacılar aşamalı lojistik regresyon modelleriyle çocukluk çağı olumsuz yaşantılarını, sağlık davranışlarını ve sosyal etkenleri kontrol etti, son aşamada ebeveyn ruhsal hastalığını ekledi.
Ne buldular?
| Çocuklukta ebeveynler | Sık ruhsal sıkıntı (son 1 ay) | Depresyon tanısı (yaşam boyu) |
|---|---|---|
| Evli kalmış | %8,5 | %14,1 |
| Boşanmış | %13,6 | %19,2 |
| Hiç evlenmemiş | %16,3 | %18,7 |
- Hem boşanmış hem hiç evlenmemiş ebeveyn grubunda iki sonuç da evli kalan gruba göre anlamlı biçimde daha yüksekti.
- Sık ruhsal sıkıntıda en yüksek oran boşanmış değil, hiç evlenmemiş ebeveyn grubundaydı.
Ebeveyn ruh sağlığı tabloyu nasıl değiştiriyor?
Çalışmanın en dikkat çekici kısmı burada. Araştırmacılar ebeveynlerden birinde ruhsal hastalık olup olmadığını modele eklediğinde:
- Boşanma ile depresyon arasındaki ilişki %68 zayıfladı.
- Hiç evlenmemiş ebeveyn ile depresyon arasındaki ilişki %52 zayıfladı.
Yazarlar bu durumu, ilişkinin ebeveyn ruhsal hastalığı hesaba katıldığında "büyük ölçüde zayıfladığı" şeklinde özetliyor.
Mesele boşanmanın kendisi mi?
Bu bulgu, "boşanma çocuğa zarar verir" şeklindeki yaygın çıkarımı karmaşıklaştırıyor. Boşanmış ailelerde büyüyen çocukların yetişkinlikte daha sık depresyon tanısı aldığı doğru; ancak bu farkın önemli bir kısmı, ebeveynlerden birinin ruh sağlığıyla birlikte açıklanıyor. Çalışma, hangisinin neden olduğunu söyleyemiyor; yalnızca iki etkenin birbirinden ayrı düşünülmemesi gerektiğine işaret ediyor.
Ne anlama geliyor?
Okurlar için: Ebeveynleriniz boşandıysa, bu sizin için kaçınılmaz bir sonuç anlamına gelmiyor. Büyük örneklemlerde görülen farklar ortalamalardır ve bireysel hikâyeleri belirlemez.
Psikologlar için: Aile öyküsü alırken boşanma bilgisinin yanında ebeveynlerin ruh sağlığı öyküsünü de sormak, danışanın deneyimini daha doğru anlamaya yardımcı olabilir. Ebeveynleri hiç evlenmemiş danışanlarda da benzer bir dikkat gerekebilir.
Sınırlamalar
- Kesitsel tasarım: Veriler tek bir zamanda toplandı; zamansal sıra ve nedensellik kurulamaz.
- Geriye dönük öz bildirim: Çocukluktaki aile yapısı ve ebeveyn ruhsal hastalığı, yetişkinlerin hatırladığı biçimde raporlandı.
- Tek ülke: Örneklem ABD'den; başka kültürlere genellenmesi ayrıca test edilmeli.
- Dışlama ölçütü: Çocuklukta fiziksel veya cinsel istismar yaşayanlar analize alınmadı; bulgular bu grubu kapsamıyor.
Sık sorulan sorular
Ebeveynleri boşanan herkes depresyona girer mi?
Hayır. Ebeveynleri boşanmış yetişkinlerin büyük çoğunluğu (%80'inden fazlası) yaşam boyu depresyon tanısı almamış. Çalışma grup ortalamalarındaki farkı gösteriyor.
Ebeveyn ruhsal hastalığı neden bu kadar önemli?
Çalışma bunun mekanizmasını incelemiyor. Bulgu yalnızca, ebeveyn ruhsal hastalığı hesaba katıldığında boşanma ile depresyon arasındaki ilişkinin büyük ölçüde zayıfladığını gösteriyor.
Bu sonuçlar Türkiye için geçerli mi?
Doğrudan bilinmiyor. Veriler ABD'den ve aile yapıları, boşanma oranları ile ruh sağlığı hizmetlerine erişim ülkeler arasında farklı. Türkiye'de benzer bir çalışma yapılana kadar sonuçları dikkatli yorumlamak gerekir.
Ebeveynleri hiç evlenmemiş olmak neden ayrı bir grup?
Çalışma, ebeveynleri hiç evlenmemiş olanlarda da ruhsal sıkıntı ve depresyonun daha yaygın olduğunu buldu. Bu grup, aile yapısının tek başına "boşanma" üzerinden düşünülemeyeceğini gösteriyor.
Kaynaklar
Schilke, M. K., Baiden, P. ve Fuller-Thomson, E. (2026). Long after the split: The association between parental divorce and mental health in adults. Psychiatry Research, 365, 117337. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2026.117337
Bu içerik Lunzo tarafından, güncel psikoloji araştırmalarını herkes için anlaşılır hale getirmek amacıyla hazırlanmıştır. Bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez.